3. Bəzi xalqlar var ki, tarixdə sadəcə mövcud olmayıblar — istiqamət veriblər. Onların etnopsixologiyası risk almaq, tanımadıqları ilə üzləşmək və dünyanı öz təsəvvürlərinə görə yenidən qurmaq üzərində formalaşıb.

ingiltərə – Praktik ağıl və uzunmüddətli planlama. Dənizə çıxmaq onlar üçün macəra yox, sistemli addım idi. Yeni torpaqlarda “Yeni Dünya” qurmaqla təkcə coğrafiyanı deyil, hüquq, idarəetmə və düşüncə modelini də ixrac etdilər.

Portuqaliya – Kəşf ruhu və səbr. Okeanı qorxu kimi yox, yol kimi gördülər. Onların etnopsixologiyasında bilinməyənə yaxınlaşmaq vardı və bu, qlobal əlaqələrin əsasını qoydu.

ispaniya – iddia və missiya hissi. Güclü inanc və ekspansiya psixologiyası ilə böyük imperiyalar qurdular. Sərt idilər, amma dünyanı qapalı regional çərçivədən çıxardılar.

Almaniya – Sistem və dərinlik. Onlar daha çox fəth etmədilər, amma elmi, texniki və fəlsəfi düşüncə ilə dünyanı dəyişdirdilər. Alman etnopsixologiyası nizam və məsuliyyət üzərində qurulub.

Hollandiya – Ticarət zehniyyəti və praqmatizm. Müharibədən çox müqaviləyə, emosiyadan çox hesaba güvəndilər. Qlobal iqtisadi əlaqələrin formalaşmasında böyük rol oynadılar.

Bu xalqlar dünyanı “yaxşı” etdiklərini düşünmürdülər — onlar sadəcə hərəkət etdilər. Amma etnopsixoloji olaraq ortaq cəhətləri budur: riskdən qaçmadılar, bilinməyənə düşmən kimi yox, imkan kimi baxdılar.